Νιώθετε συχνά ότι η επιτυχία σας οφείλεται στην τύχη και όχι στις ικανότητές σας; Φοβάστε ότι κάποια στιγμή οι γύρω σας θα καταλάβουν ότι «δεν ξέρετε τι κάνετε» και θα σας αποκαλύψουν; Αν ναι, τότε βιώνετε αυτό που η ψυχολογία ονομάζει Σύνδρομο του Απατεώνα (Imposter Syndrome).

Αν και δεν αποτελεί επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, είναι ένα ψυχολογικό μοτίβο που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, από φοιτητές μέχρι κορυφαία στελέχη επιχειρήσεων.

Τι είναι το Σύνδρομο του Απατεώνα;

Το σύνδρομο του απατεώνα είναι η εσωτερική πεποίθηση ότι δεν είστε τόσο ικανοί όσο πιστεύουν οι άλλοι. Παρά τις αποδείξεις της επιτυχίας σας (πτυχία, προαγωγές, θετικά σχόλια), εσείς συνεχίζετε να αποδίδετε τα επιτεύγματά σας σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως η τύχη ή οι σωστές γνωριμίες.

Τα κύρια συμπτώματα

• Υπερβολική αυτοκριτική: Εστιάζετε στα λάθη σας και αγνοείτε τα κατορθώματά σας.
• Φόβος αποκάλυψης: Η διαρκής αγωνία ότι θα «ξεσκεπαστείτε».
• Τελειομανία: Θέτετε μη ρεαλιστικούς στόχους και νιώθετε αποτυχία αν δεν τους φτάσετε στο 100%.
• Υπερεργασία: Δουλεύετε πολύ σκληρότερα από το κανονικό για να «καλύψετε» την υποτιθέμενη ανεπάρκειά σας.

Οι 5 τύποι του “Απατεώνα”

Η Dr. Valerie Young, ειδική στο θέμα, έχει αναγνωρίσει πέντε διαφορετικούς τύπους ανθρώπων που βιώνουν αυτό το σύνδρομο:

1. Ο Τελειομανής: Νιώθει ότι ακόμη και ένα μικρό λάθος ακυρώνει όλη του την προσπάθεια.
2. Η Ιδιοφυΐα από τη φύση: Αν κάτι δεν του βγαίνει με την πρώτη, νιώθει αποτυχημένος.
3. Ο Σολίστας: Αισθάνεται ότι αν ζητήσει βοήθεια, αποδεικνύει ότι είναι ανίκανος.
4. Ο Εμπειρογνώμονας: Φοβάται ότι ποτέ δεν ξέρει αρκετά και κυνηγά διαρκώς νέα πιστοποιητικά.
5. Ο Υπεράνθρωπος: Πιέζει τον εαυτό να πετύχει σε όλους τους ρόλους (γονέας, σύντροφος, εργαζόμενος) για να αποδείξει την αξία του.

Πώς να αντιμετωπίσετε το Σύνδρομο του Απατεώνα: 4 Στρατηγικές

1. Αναγνωρίστε και ονομάστε το συναίσθημα

Η γνώση είναι δύναμη. Όταν νιώθετε ότι «δεν αξίζετε αυτή τη θέση», πείτε στον εαυτό σας: «Αυτό είναι το σύνδρομο του απατεώνα που μιλάει, δεν είναι η πραγματικότητα». Η αποστασιοποίηση από τη σκέψη μειώνει την έντασή της.

2. Καταγράψτε τα επιτεύγματά σας

Δημιουργήστε έναν “φάκελο επιτυχιών”. Κρατήστε screenshots από ευχαριστήρια emails, θετικές αξιολογήσεις και λίστες με projects που ολοκληρώσατε. Όταν η αυτοαμφισβήτηση χτυπά την πόρτα, ανατρέξτε στα γεγονότα.

3. Μοιραστείτε το με κάποιον που εμπιστεύεστε

Το σύνδρομο του απατεώνα τρέφεται από τη μυστικότητα. Μιλώντας με έναν φίλο, έναν μέντορα ή έναν ψυχολόγο, θα συνειδητοποιήσετε ότι πολλοί άνθρωποι που θαυμάζετε νιώθουν ακριβώς το ίδιο.

4. Αποδεχτείτε το λάθος ως μέρος της μάθησης

Αντί να βλέπετε το λάθος ως απόδειξη ανικανότητας, δείτε το ως απαραίτητο βήμα για την εξέλιξη. Κανένας ειδικός δεν γεννήθηκε γνωρίζοντας τα πάντα.

Πότε να ζητήσετε τη βοήθεια ειδικού;

Αν το άγχος της απόδοσης σας οδηγεί σε Burnout (επαγγελματική εξουθένωση), αν αποφεύγετε ευκαιρίες λόγω φόβου ή αν η αυτοεκτίμησή σας είναι μόνιμα χαμηλή, η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει. Μέσα από τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT), μπορείτε να αναδομήσετε τις αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό σας.

Το Σύνδρομο του Απατεώνα δεν είναι σημάδι ότι είστε ανεπαρκείς, στην πραγματικότητα, εμφανίζεται συχνότερα σε ανθρώπους με υψηλά κίνητρα και ικανότητες. Μην αφήνετε την εσωτερική σας κριτική να σταθεί εμπόδιο στην πορεία σας.