Δεν έχει πάντα μορφή σκέψης. Μερικές φορές είναι ένα σφίξιμο στο στήθος πριν τον ύπνο. Ένα βλέμμα στον καθρέφτη που κρατά λίγο περισσότερο. Η αίσθηση ότι ο χρόνος περνά και κάτι μέσα μας ψιθυρίζει: «Και αν τελειώσει;» Ο φόβος θανάτου δεν εμφανίζεται μόνο όταν μιλάμε για τον θάνατο. Εμφανίζεται όταν η ζωή γίνεται συνειδητή.

Θυμάμαι μια θεραπευόμενη που μου είπε: «Δεν φοβάμαι ότι θα πεθάνω. Φοβάμαι ότι δεν πρόλαβα να ζήσω.» Και εκεί, σε αυτή τη φράση, κρύβεται η αλήθεια. Ο φόβος θανάτου δεν είναι πάντα φόβος για το τέλος. Είναι φόβος για το αν η ζωή είχε νόημα.

Ο θάνατος είναι το μόνο βέβαιο γεγονός που δεν μπορούμε να ελέγξουμε.

Και ο ανθρώπινος νους δεν αντέχει την απώλεια ελέγχου. Ψάχνει σημάδια, συμπτώματα, διαβεβαιώσεις. Ρωτά για εξετάσεις, για χρόνους, για πιθανότητες. Όμως πίσω από όλα αυτά δεν βρίσκεται μόνο η αγωνία για το σώμα. Βρίσκεται η αγωνία για το «εγώ». Τι θα απογίνουν οι σχέσεις μου; Θα με θυμούνται; Έζησα όπως ήθελα ή όπως έπρεπε;

Κάποιοι προσπαθούν να μην σκέφτονται τον θάνατο. Γεμίζουν το πρόγραμμα, το σπίτι, το μυαλό τους. Άλλοι τον σκέφτονται συνέχεια, σαν να προσπαθούν να τον εξημερώσουν. Και οι δύο δρόμοι έχουν κάτι κοινό: την προσπάθεια αποφυγής της αγωνίας. Αλλά η αγωνία δεν φεύγει όταν την αποφεύγουμε. Γίνεται άγχος. Γίνεται πανικός. Γίνεται εκείνη η αόριστη αίσθηση ότι «κάτι κακό θα συμβεί».

Υπάρχει όμως ένα παράδοξο.

Όταν κάποιος καταφέρει να σταθεί απέναντι στην ιδέα της θνητότητας, όχι θεωρητικά, αλλά βιωματικά, κάτι αλλάζει. Ξαφνικά:

• οι σχέσεις γίνονται πιο αληθινές

• τα «πρέπει» χάνουν δύναμη

• το αύριο παύει να είναι δεδομένο

• το σήμερα αποκτά βάρος

Η αποδοχή της περατότητας δεν μικραίνει τη ζωή. Τη βαθαίνει.

Σε μια άλλη συνεδρία, ένας άνδρας είπε: «Από τότε που αρρώστησε ο πατέρας μου, φοβάμαι συνέχεια τον θάνατο.» Και μετά από μια παύση πρόσθεσε: «Αλλά μιλάω περισσότερο με τα παιδιά μου.» Ο φόβος θανάτου τον είχε φέρει πιο κοντά στη ζωή.

Δεν χρειάζεται να μην φοβόμαστε τον θάνατο για να ζήσουμε καλά. Χρειάζεται να αντέχουμε την ιδέα ότι δεν έχουμε άπειρο χρόνο. Γιατί τότε αρχίζουμε να ρωτάμε:

• Τι έχει αξία για μένα;

• Ποιους θέλω κοντά μου;

• Τι θέλω να αφήσω πίσω;

Και αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι σκοτεινές. Είναι ζωντανές.

Ο φόβος θανάτου γίνεται πρόβλημα όταν μας παραλύει.

Όταν μας κλείνει μέσα στο σώμα μας. Όταν κάθε σύμπτωμα γίνεται απειλή. Όταν η ζωή μετατρέπεται σε αναμονή του τέλους. Αλλά όταν τον ακούσουμε, χωρίς να τον αφήσουμε να κυριαρχήσει, μπορεί να γίνει πυξίδα. Μας δείχνει προς τα εκεί που έχει νόημα.

Ίσως τελικά ο φόβος θανάτου να είναι μια υπενθύμιση: ότι ο χρόνος είναι περιορισμένος και ακριβώς γι’ αυτό είναι πολύτιμος. Δεν μας καλεί να ζούμε χωρίς φόβο. Μας καλεί να ζούμε με επίγνωση. Και η επίγνωση είναι η αρχή της αυθεντικής ζωής.

Πότε να ζητήσω βοήθεια για τον φόβο θανάτου;

Ο φόβος θανάτου είναι σε έναν βαθμό φυσιολογικός. Υπάρχουν όμως στιγμές που δεν λειτουργεί πια ως σκέψη, αλλά ως άγχος που περιορίζει τη ζωή. Ζήτησε βοήθεια από επαγγελματία ψυχικής υγείας όταν:

• Ο φόβος εμφανίζεται καθημερινά και επιμένει για εβδομάδες ή μήνες
• Κάνεις συχνά καταστροφικές σκέψεις («θα πεθάνω», «κάτι έχω») χωρίς ιατρική ένδειξη
• Ελέγχεις συνεχώς το σώμα σου για συμπτώματα
• Αναζητάς διαρκώς διαβεβαίωση από γιατρούς ή το διαδίκτυο
• Αποφεύγεις νοσοκομεία, ειδήσεις, συζητήσεις για ασθένεια ή θάνατο
• Έχεις κρίσεις πανικού που συνδέονται με σκέψεις θνητότητας
• Δυσκολεύεσαι να κοιμηθείς επειδή φοβάσαι ότι «κάτι θα συμβεί»
• Νιώθεις ότι η ζωή έχει χάσει το νόημά της λόγω αυτών των σκέψεων

Ζήτησε άμεση υποστήριξη αν:

ο φόβος συνοδεύεται από έντονη απελπισία

νιώθεις αποσύνδεση από τη ζωή

εμφανίζονται σκέψεις αυτοκαταστροφής

Σε αυτές τις περιπτώσεις η βοήθεια δεν είναι πολυτέλεια, είναι φροντίδα.

Θυμήσου

Η αναζήτηση βοήθειας δεν σημαίνει ότι «δεν αντέχεις». Σημαίνει ότι επιλέγεις να μη μείνεις μόνος απέναντι σε μια βαθιά ανθρώπινη αγωνία. Ο φόβος μειώνεται όταν μοιράζεται. Και η θεραπεία ξεκινά από τη στιγμή που ζητάμε στήριξη.